[ رواداری و دگر پذیری] 

من با تو مخالفم ولی حاضرم جانم را بدهم تا تو حرفت را بزنی.
ولتر[۱]

واژه تولرانس(Tolerance) در زبان فرانسویی مانند بسیاری از واژگان غیر فارسی معانی گوناگونی به آن اطلاق گردیده ازجمله، تحمل، بردباری، شکیبایی و دگرپذیری اما، کلمه رواداری بعنوان معادل فارسی آن بیشتر مورد پذیرش پژهشگران علوم اجتماعی و روشنفکران قرار گرفته است.

منظوراز طرح این واژه پاسخ به این پرسش دیرینه است که چرا روداری در بین ما مردم بمثابه یک ارزش اجتماعی گرانبها نهادینه نشده است؟ ابتدا بطور اختصارتعریفی از رواداری  به دست میدهیم ودرادامه به عوامل اجتماعی تأثیرگذاری که مانع از رشد و بالندگی آن می شوند اشاره خواهیم کرد.
به زبان ساده وغیر فلسفی، رواداری یعنی اینکه ما قبول کنیم که دیگران نظر مخالفشان را ابراز کنند وما این حق را به خودمان ندهیم که آنانرا محکوم و یا با توسل به هرگونه وسیله ای آنها را وادار به خاموشی کنیم.

خوب با توجه به اینکه روداری یک رفتاراجتماعی است پس ناگزیریم عوامل بازدارنده آنرا در مناسبات اجتماعی و زیست محیطی جستجو کنیم  ، از سویی بسیاری از کنشگران اجتماعی ضعف ساختار اجتماعی و فرهنگی و به تبع آن بحران هؤیتی را درتن ندادن انسانها به رواداری مؤثرمیدادند مضافأ اینکه بسیاری ازکارشناسان علوم اجتماعی دراکتسابی و آموزشی بودن رواداری متفق القول اند، به این معنی که محل زیست، محیط آموزشی وعرصه جامعه می تواند درکسب وآموزش انسانها نسبت به رعایت حقوق همدیگرودگرپذیری نقش داشته باشد.

حال موضوع رواداری را ملموس وعینی ترطرح می کنیم. فرض کنید در یک جامعه ای یک کودک را ازهمان روزهای اولیه ای که قدرت یادگیری وآموزش و فهم ساده موضوعاتی را بدست می آورد درمحیط زندگی و یا آموزشی اش به او القا ویا حقنه کنند که اعتقادات مذهبی تومیراث بحق رهبران مذهبی گذشته است ومنزه وعاری ازهرگونه خطا وکج فهمی است وهیچ فردی حق مخالفت و نقادی آنرا ندارد ودرصورتی که فردی همچون عمل شنیعی انجام دهد دراین دنیا ودرجهان آخرت عقوبت ومجازات جانکاهی درانتظاراوست.

خوب مسلم است که این فرد ازهمان زمان کودکی نارواداری و نادگرپذیری را یاد می گیرد وهیچگونه نظر مخالف با اعتقادات سنتیاش را نمی پذیرد. بی گمان رواداری در صورتی ممکن می گردد که ما از این اعتقادات سنتی و منحط گذرکنیم. نقادی آموزه های که ما آنها را معرفتهای دینی می نامیم لازمه یک جامعه مدرن و آزاد است.

می دانیم که فرهنگ یک جامعه مجموعه هنجارهایی است که افراد ازآن پیروی می کنند. دین، ارزشهای اجتماعی و رفتارما انسانها تابعی ازفرهنگ حاکم برجامعه است. می گویند فرهنگ مسلط فرهنگ طبقه حاکمه است. عدم پذیرش رواداری وتحمل دیگران می تواند زمینه های      فرهنگی داشته باشد وآخرت گرایی را می توان پیش زمینه یک فرهنگ مذهبی به حساب آورد. اعتقاداتی که تعقل گرایی ونقد پذیری را برنتابند بی تردید می تواند به بستر مناسبی برای رشد نارواداری و خشونت ورزی بدل شود.

رشد و گسترش رواداری و دگرپذیری شاخصه های یک جامعه آزاد و تعقل گراست وآنچه طبیعی به نظر می رسد اینکه همه انسانها دارای حقوق برابرو یکسان هستند و رواداری که ما ازآن سخن می گوئیم یعنی اینکه افراد این برابری حقوقی را رعایت کرده به حقوق یکدیگرتجاوزنکند. یکی ازحقوق مسلم انسانها ابرازنظرمخالف با افرادی است که به گونه دیگر فکر می کنند.

عوامل بی شماری در ناسازگاری ما انسانها درپذیرش روداری دخالت دارند که بیان و طرح آنها از حوصله این متن کوتاه خارج است. واضح است که آموزش رواداری وتقویت روحیه تساهل وبردباری اززمان کودکی درخانه توسط والدین ودرمحیط آموزشی بوسیله معلمین و اشاعه فرهنگ مدارا محوری از سویی اصحاب فرهنگ و ادب می تواند به ترویج و تثبیت رواداری ودگر پذیری در جامعه کمک کند.

۱- فرانسوا-ماری آروئه ( ۱۶۹۴- ۱۷۷۸)  معروف به ولتر از نام‌دارترین فیلسوفان و نویسندگان فرانسوی عصر روشنگری است.